1. የአጥንት ስብራት ምንድን ነው?

የአጥንት ስብራት በአጥንት ላይ የሚከሰት መሰንጠቅ ወይም መሰበር ነው። ስብራቱ ትንሽ ስንጥቅ ሊሆን ይችላል፣ የተሰበሩት የአጥንት ክፍሎች በቦታቸው ሊቆዩ ይችላሉ ወይም ከመደበኛ አቀማመጣቸው ሊንቀሳቀሱ ይችላሉ።

ቆዳው ሳይቆረጥ የሚከሰት ስብራት ዝግ የአጥንት ስብራት (closed fracture) ይባላል። ከተሰበረው አጥንት ጋር የሚገናኝ ክፍት ቁስል ሲኖር ደግሞ ክፍት የአጥንት ስብራት (open fracture) ይባላል። ክፍት ስብራት በአጎራባች ሕብረ ሕዋሳት ላይ ከፍተኛ ጉዳትና የኢንፌክሽን አደጋ ሊያስከትል ስለሚችል አስቸኳይ የሕክምና ግምገማ ያስፈልገዋል።

የአጥንት ስብራቶች በሰዎች ላይ የተለያየ ተጽዕኖ ያሳድራሉ። የጉዳቱ ክብደት በየትኛው አጥንት ላይ እንደተከሰተ፣ የተሰበሩት ክፍሎች በምን አቀማመጥ እንዳሉ፣ በዙሪያው ያሉ ሕብረ ሕዋሳት ሁኔታና በሌሎች የሕክምና ምክንያቶች ይወሰናል።

2. የአጥንት ስብራት እንዴት ይመረመራል?

የጤና ባለሙያ ስለ ጉዳቱ ይጠይቅዎታል፣ የተጎዳውንም ክፍል ይመረምራል።

ሕመም፣ እብጠት፣ ሲነካ የሚሰማ ሕመም፣ የቆዳ መለብለብ፣ የአካል ቅርጽ መዛባት ወይም የተጎዳውን እጅና እግር መጠቀም መቸገር የአጥንት ስብራት ምልክቶች ሊሆኑ ይችላሉ። ሆኖም እነዚህ ምልክቶች ብቻ ስብራት እንዳለ ወይም እንደሌለ ለማረጋገጥ ሁልጊዜ በቂ አይደሉም።

የኤክስሬይ ምርመራ የተሰበረውን አጥንት ለመለየትና አቀማመጡን ለመገምገም በብዛት ይጠቀማል። አንዳንድ ጊዜ ተጨማሪ የምስል ምርመራ ወይም በሌላ ጊዜ የሚደረግ ድጋሚ ምርመራ ሊያስፈልግ ይችላል።

የጤና ባለሙያው በአቅራቢያው ያሉ መገጣጠሚያዎች፣ ጡንቻዎች፣ ነርቮች፣ የደም ሥሮች ወይም ቆዳ ተጎድተው እንደሆነም ይገመግማል።

3. የአጥንት ስብራት እንዴት ይታከማል?

የስብራት ሕክምና ዋና ዓላማ አጥንቱ እንዲድን ማገዝ፣ ተገቢውን አቀማመጥ መጠበቅ ወይም መመለስ፣ በአጎራባች ሕብረ ሕዋሳት ላይ ተጨማሪ ጉዳት እንዳይደርስ መከላከልና የተጎዳው ሰው ወደ መደበኛ የእንቅስቃሴ ችሎታው እንዲመለስ ማገዝ ነው።

እንደ ጉዳቱ ሁኔታ የሚከተሉት የሕክምና አማራጮች ሊኖሩ ይችላሉ።

በጂፕስ፣ በስፕሊንት ወይም በሌላ የድጋፍ መሣሪያ ማረጋጋት

ጂፕስ ወይም ስፕሊንት አጥንቱ እየዳነ ባለበት ጊዜ የተጎዳውን ክፍል ለመጠበቅና እንቅስቃሴን ለመገደብ ይረዳል። እብጠት ይጨምራል ተብሎ ሲጠበቅ በመጀመሪያ ስፕሊንት ሊጠቀሙ ይችላሉ።

አጥንቱን ወደ ተገቢው ቦታ መመለስ

የተሰበሩት የአጥንት ክፍሎች ተገቢ ባልሆነ አቀማመጥ ላይ ከሆኑ የጤና ባለሙያ ወደ ተገቢው ቦታ ሊመልሳቸው ይችላል። ይህ በባለሙያ የሚከናወን የሕክምና እርምጃ ነው፤ በቤት ውስጥ ለመሞከር አይገባም።

ቀዶ ሕክምና

አንዳንድ ስብራቶች የአጥንቱን አቀማመጥ ለመመለስ፣ አጥንቱን ለማረጋጋት ወይም ተያያዥ ጉዳቶችን ለማከም ቀዶ ሕክምና ይፈልጋሉ። እንደ አስፈላጊነቱ የብረት ፕሌቶች፣ ስክሩዎች፣ ሮዶች ወይም ሌሎች መሣሪያዎች ሊጠቀሙ ይችላሉ።

ሁሉም ስብራቶች ቀዶ ሕክምና አያስፈልጋቸውም። በተመሳሳይም ሁሉንም ስብራቶች በጂፕስ ብቻ በደህና ማከም አይቻልም።

4. የሕክምና አማራጭ እንዴት ይወሰናል?

የሕክምና ቡድኑ የተለያዩ ሁኔታዎችን ከግምት ውስጥ ያስገባል። ከእነዚህም መካከል፦

  • የተሰበረው አጥንትና የስብራቱ ቦታ።
  • የተሰበሩት የአጥንት ክፍሎች ከቦታቸው መንቀሳቀሳቸው።
  • የስብራቱ መረጋጋት።
  • በቆዳ ወይም በአጎራባች ሕብረ ሕዋሳት ላይ ጉዳት መድረሱ።
  • የታካሚው ዕድሜ፣ አጠቃላይ ጤናና የዕለት ተዕለት ፍላጎቶች።

የጤና ባለሙያዎ የተመከረውን የሕክምና አማራጭ፣ ዓላማውን፣ ሊኖሩ የሚችሉ ሌሎች አማራጮችንና አስፈላጊ የሆኑ አደጋዎችን ሊያብራራልዎት ይገባል።

5. አጥንቱ በሚድንበት ጊዜ ምን ይከሰታል?

የአጥንት መዳን ጊዜ ይወስዳል። የማገገም ሂደቱም እንደ ስብራቱ ዓይነትና እንደ ግለሰቡ ሁኔታ ይለያያል።

ሕመም መቀነሱ ብቻ አጥንቱ ያለ ገደብ እንቅስቃሴ ለማድረግ የሚያስችል ጥንካሬ አግኝቷል ማለት አይደለም። የሕክምና ቡድኑ ደህንነቱ የተጠበቀ መሆኑን እስኪያረጋግጥ ድረስ ከአንዳንድ እንቅስቃሴዎች፣ ከከባድ እቃ ማንሳት ወይም በተጎዳው ክፍል ላይ ክብደት ከመጫን መቆጠብ ሊያስፈልግዎት ይችላል።

እንደ አስፈላጊነቱ በክትትል ወቅት የሕክምና ምርመራ ወይም የኤክስሬይ ምርመራ በማድረግ የመዳን ሂደቱንና የአጥንቱን አቀማመጥ መገምገም ይቻላል።

ለተወሰነ ጊዜ እንቅስቃሴ ከተገደበ በኋላ አንዳንድ ሰዎች የመንቀሳቀስ ችሎታቸውንና ጥንካሬያቸውን ለማሻሻል የመልሶ ማቋቋም እንክብካቤ ሊያስፈልጋቸው ይችላል።

6. ስለ አጥንት ስብራትዎ የሚጠይቋቸው ጥያቄዎች

  • ስብራቱ የት ነው? ምን ዓይነት ስብራት ነው?
  • የተሰበረው አጥንት ተገቢ በሆነ አቀማመጥ ላይ ነው?
  • ይህ ሕክምና ለምን ተመከረልኝ?
  • ጂፕስ፣ ስፕሊንት፣ ቀዶ ሕክምና ወይም ሌላ የሕክምና እርምጃ ያስፈልገኛል?
  • የተጎዳውን ክፍል ማንቀሳቀስ ወይም በላዩ ክብደት መጫን መቼ እችላለሁ?
  • ተጨማሪ የኤክስሬይ ምርመራ ወይም የመልሶ ማቋቋም እንክብካቤ ያስፈልገኛል?

7. መቼ ተጨማሪ ሕክምና መፈለግ ይገባል?

ከባድ ወይም እየጨመረ የሚሄድ ሕመም፣ የስሜት መደንዘዝ፣ እንቅስቃሴ ማድረግ አለመቻል ወይም እጅ ወይም እግር መቀዝቀዝና ቀለሙ መለወጥ ከታየ አስቸኳይ የሕክምና ግምገማ ያድርጉ።

ጂፕስ ከልክ በላይ መጥበብ ወይም መበላሸትን ጨምሮ በሕክምናዎ ላይ አዲስ ችግር ከተፈጠረ ለሕክምና ቡድኑ ያሳውቁ።

ተዛማጅ መርጃዎች

ምንጮችና ተጨማሪ ንባብ

ተጨማሪ ንባብ