ዕድሜ እየጨመረ ሲሄድ የአጥንትዎን ጤና መጠበቅ

ዕድሜ እየጨመረ ሲሄድ አጥንቶችና ጡንቻዎች ቀስ በቀስ ይለወጣሉ። የአጥንት ሕብረ ሕዋሳት ከሚተኩበት ፍጥነት በላይ ሊጠፉ ይችላሉ። የጡንቻ ጥንካሬና ሚዛንን የመጠበቅ አቅምም ሊቀንስ ይችላል።

እነዚህ ለውጦች በተለይ ኦስቲዮፖሮሲስ ወይም ሌሎች የጤና ችግሮች በሚኖሩበት ጊዜ የመውደቅና የአጥንት ስብራት አደጋን ሊጨምሩ ይችላሉ።

ሆኖም ዕድሜ መጨመር የግድ የአጥንት ስብራትን ወይም የራስን አስተዳደር ችሎታ ማጣትን አያስከትልም። ተገቢ አመጋገብ፣ የአካል እንቅስቃሴ፣ የመውደቅ አደጋን መከላከልና አስፈላጊ በሆነበት ጊዜ የሕክምና ግምገማ ማድረግ የአጥንትን ጤና ለመጠበቅና የዕለት ተዕለት እንቅስቃሴን ለመቀጠል ይረዳሉ።

በዕድሜ መጨመር የአጥንት ጤና እንዴት ይለወጣል?

የአጥንት ሕብረ ሕዋሳት በቀጣይነት ይታደሳሉ። በልጅነትና በወጣትነት ዘመን አዳዲስ የአጥንት ሕብረ ሕዋሳት የሚገነቡበትና ነባሮቹ የሚተኩበት ሂደት በአጠቃላይ ሚዛኑን የጠበቀ ነው።

በኋለኛው የሕይወት ዘመን ግን አዳዲስ የአጥንት ሕብረ ሕዋሳት ከሚገነቡበት ፍጥነት ይልቅ ነባሮቹ በፍጥነት ሊጠፉ ይችላሉ። ይህም ቀስ በቀስ የአጥንት መጠን እንዲቀንስ ሊያደርግ ይችላል።

በብዙ ሴቶች ላይ የወር አበባ መቋረጥን ተከትሎ የኢስትሮጅን ሆርሞን መጠን በመቀነሱ የአጥንት መጠን መቀነስ የበለጠ ይፋጠናል። ወንዶችም በዕድሜ መጨመር ምክንያት የአጥንት መጠን ሊቀንስባቸው ይችላል፤ ሆኖም ይህ ለውጥ በሚከሰትበት መንገድ ልዩነት ሊኖር ይችላል።

ሆኖም ሁሉም ሰዎች ኦስቲዮፖሮሲስ አይያዝባቸውም። ዕድሜ ብቻውንም የአንድን ሰው የአጥንት ጥንካሬ አይወስንም።

አመጋገብ፣ የአካል እንቅስቃሴ፣ የቤተሰብ የጤና ታሪክ፣ የሆርሞን ለውጦች፣ ሥር የሰደዱ በሽታዎችና መድኃኒቶች በአጥንት ጤና ላይ ተጽዕኖ ሊያሳድሩ ይችላሉ።

በቂና ንጥረ ምግብ ያለው ምግብ ይመገቡ

ዓረጋውያን የአጥንትና የጡንቻ ጤናቸውን ለመጠበቅ በቂ ንጥረ ምግቦች ያስፈልጓቸዋል።

ካልሲየም የአጥንትን መዋቅር ለመጠበቅ ይረዳል። ቫይታሚን ዲ ሰውነት ካልሲየምን እንዲወስድ ያግዛል። ፕሮቲንም ለጡንቻና ለሌሎች የሰውነት ሕብረ ሕዋሳት ጥገናና ጥንካሬ አስፈላጊ ነው።

ተስማሚ የምግብ ምርጫዎች የሚከተሉትን ሊያካትቱ ይችላሉ።

• ወተት፣ እርጎና ሌሎች የካልሲየም ምንጭ የሆኑ ምግቦች።
• ባቄላ፣ ምስርና ሌሎች ጥራጥሬዎች።
• ከተገኙ እንቁላል፣ ዓሣና ሥጋ።
• አትክልቶችና ፍራፍሬዎች።
• እህሎች፣ ለውዝና ዘሮችን የሚያካትት የተለያየ አመጋገብ።

ዓረጋውያን ምግብ በቂ እንዳይመገቡ የሚያደርጉ ሁኔታዎች ሊያጋጥሟቸው ይችላሉ። እነዚህም የማኘክ ችግር፣ የምግብ ፍላጎት መቀነስ ወይም በቂ ምግብ ማግኘት አለመቻልን ሊያካትቱ ይችላሉ።

አንድ ሰው ምግብ ለመመገብ ችግር ካለበት ወይም ሳያስብ ክብደቱ እየቀነሰ ከሆነ፣ የአመጋገብ ግምገማ ሊያስፈልገው ይችላል።

ለአንዳንድ ሰዎች የካልሲየም ወይም የቫይታሚን ዲ ተጨማሪ ምርቶች ተገቢ ሊሆኑ ይችላሉ። ሆኖም መወሰድ ያለባቸው እንደ ግለሰቡ የጤና ሁኔታና የሕክምና ፍላጎት በባለሙያ ምክር ነው።

የአካል እንቅስቃሴን የዕለት ተዕለት ልማድዎ ያድርጉ

መደበኛ የአካል እንቅስቃሴ የጡንቻ ጥንካሬን፣ ሚዛንን የመጠበቅ አቅምን፣ የአካል ቅንጅትንና የዕለት ተዕለት ተግባራትን የማከናወን ችሎታን ለመጠበቅ ይረዳል።

እንደ ግለሰቡ የጤና ሁኔታና የአካል አቅም፣ ተስማሚ እንቅስቃሴዎች የእግር ጉዞን፣ ተገቢ የጡንቻ ማጠናከሪያ ልምምዶችንና ሚዛንን ለመጠበቅ የሚረዱ ልምምዶችን ሊያካትቱ ይችላሉ።

የዓለም የጤና ድርጅት (WHO) ዓረጋውያን መደበኛ የአካል እንቅስቃሴ እንዲያደርጉ፣ ጡንቻዎችን የሚያጠናክሩ እንቅስቃሴዎችንና ሚዛንን የሚያሻሽሉ የተለያዩ ልምምዶችን እንዲያካትቱ ይመክራል።

ለረዥም ጊዜ የአካል እንቅስቃሴ ሳያደርጉ የቆዩ ሰዎች ቀስ በቀስ መጀመር አለባቸው።

ኦስቲዮፖሮሲስ፣ ከፍተኛ የመንቀሳቀስ ችግር ወይም ከዚህ ቀደም የአጥንት ስብራት ያጋጠማቸው ሰዎች አዲስ የእንቅስቃሴ መርሐ ግብር ከመጀመራቸው በፊት ከጤና ባለሙያ ወይም ከፊዚዮቴራፒ ባለሙያ ምክር ሊያገኙ ይችላሉ።

የመውደቅ አደጋን ይቀንሱ

መውደቅ የአጥንት ስብራትን ሊያስከትል ይችላል፤ ይህም በተለይ የአጥንት ጥንካሬ በቀነሰባቸው ሰዎች ላይ አሳሳቢ ነው።

የመውደቅ አደጋን ሊጨምሩ የሚችሉ ሁኔታዎች የሚከተሉትን ያካትታሉ።

• የጡንቻ ጥንካሬ መቀነስ።
• ሚዛንን ለመጠበቅ ወይም ለመራመድ መቸገር።
• የዓይን እይታ መቀነስ።
• የማዞር ወይም የእንቅልፍ ስሜት የሚያስከትሉ መድኃኒቶች።
• አስተማማኝ ያልሆኑ ጫማዎች።
• በቂ ብርሃን አለመኖር፣ ያልተስተካከለ የመሬት ገጽታ ወይም በቤት ውስጥ ያሉ እንቅፋቶች።

ዓረጋውያንና አሳዳጊዎቻቸው የቤትን ደህንነት በማሻሻል፣ ተገቢ የአካል እንቅስቃሴ በማድረግና ተደጋጋሚ መውደቅ ሲያጋጥም የሕክምና ግምገማ በመጠየቅ አንዳንድ የመውደቅ አደጋዎችን መቀነስ ይችላሉ።

የጤና ባለሙያ ወይም የፋርማሲ ባለሙያ ለማዞር ወይም ለሚዛን መዛባት አስተዋጽኦ ሊያደርጉ የሚችሉ መድኃኒቶችን ለመለየት ሊረዳ ይችላል።

በሐኪም የታዘዙ መድኃኒቶችን ያለ ባለሙያ ምክር በራስዎ አያቋርጡ።

ኦስቲዮፖሮሲስን መረዳት

ኦስቲዮፖሮሲስ አጥንቶች እንዲዳከሙና በቀላሉ ለስብራት እንዲጋለጡ የሚያደርግ የጤና ችግር ነው።

ብዙውን ጊዜ የአጥንት ስብራት እስኪከሰት ድረስ ግልጽ ምልክቶች አይታዩም።

በተለይ በዓረጋውያን ላይ የዳሌ፣ የእጅ አንጓና የአከርካሪ አጥንት ስብራት ከኦስቲዮፖሮሲስ ጋር የተያያዘ ሊሆን ይችላል።

የጤና ባለሙያ የስብራት አደጋን በመገምገም፣ አስፈላጊና ተገቢ ሆኖ ሲገኝ የአጥንት መጠንና ጥንካሬ ምርመራ እንዲደረግ ሊመክር ይችላል።

ምርመራ የሚያስፈልገው ለማን እንደሆነ የሚወሰነው በዕድሜ፣ በጾታ፣ ከዚህ ቀደም በነበሩ የአጥንት ስብራቶች፣ በሌሎች የአደጋ ምክንያቶችና በተገቢው የሕክምና መመሪያ ላይ ይመሠረታል።

ከዚህ ቀደም ያጋጠሙ የአጥንት ስብራቶችን በቁም ነገር ይመልከቱ

በቀላል መውደቅ ምክንያት የሚከሰት የአጥንት ስብራት አጥንቶች ደካማ መሆናቸውን የሚያመለክት ምልክት ሊሆን ይችላል።

የተከሰተውን ስብራት ማከም አስፈላጊ ነው። ሆኖም ስብራቱ ለምን እንደተከሰተም መመርመር ሊያስፈልግ ይችላል።

ተገቢ የሕክምና ግምገማ ኦስቲዮፖሮሲስን፣ የአመጋገብ ችግሮችን ወይም ለተጨማሪ ስብራት የሚያጋልጡ ሌሎች ሁኔታዎችን ለመለየት ሊረዳ ይችላል።

ለአንዳንድ ሰዎች ከተመጣጣኝ አመጋገብ፣ ከአካል እንቅስቃሴና ከመውደቅ መከላከያ እርምጃዎች በተጨማሪ ለኦስቲዮፖሮሲስ የሚሰጡ መድኃኒቶችም ሊያስፈልጉ ይችላሉ።

የሕክምና ምክር መጠየቅ የሚያስፈልገው መቼ ነው?

የሚከተሉት ሁኔታዎች ካጋጠሙዎት የሕክምና ግምገማ ያግኙ።

• በቀላል መውደቅ ምክንያት የአጥንት ስብራት ከተከሰተ።
• በተደጋጋሚ የመውደቅ ችግር ካለብዎት።
• ቁመትዎ ባልተጠበቀ ሁኔታ ከቀነሰ።
• አዲስ የጀርባ ሕመም ከተከሰተ ወይም የነበረው ሕመም ከቀጠለ።
• ለመራመድ ወይም ሚዛንዎን ለመጠበቅ ከተቸገሩ።
• ሳያስቡ ክብደትዎ ከቀነሰ ወይም ምግብ በቂ መመገብ ካልቻሉ።
• የሚወስዷቸው መድኃኒቶች በአጥንትዎ ጤና ላይ ተጽዕኖ ሊያሳድሩ እንደሚችሉ ስጋት ካለዎት።

ከወደቁ በኋላ ከባድ ሕመም፣ ለመቆም ወይም ለመራመድ አለመቻል፣ የሰውነት ክፍል ቅርጽ መዛባት ወይም ከባድ ጉዳት ካጋጠመዎት፣ አስቸኳይ የሕክምና ግምገማ ያግኙ።

ተዛማጅ የBOSAD የጤና መረጃዎች

• ኦስቲዮፖሮሲስ፦ የአጥንት ድክመትን መረዳት
• ለኦስቲዮፖሮሲስ ተጋላጭ ነዎት?
• መውደቅንና የአጥንት ስብራትን መከላከል
• ለተጨማሪ የአጥንት ስብራት የመጋለጥ አደጋን እንዴት መቀነስ ይቻላል?

ለይዘት ግምገማ የተጠቀሱ ምንጮች፦ NIAMS, Osteoporosis; NIAMS, Preventing Another Broken Bone; WHO, Guidelines on Physical Activity and Sedentary Behaviour; and CDC, Preventing Falls and Hip Fractures.

የመረጃው ሳይንሳዊ መሠረት፦ ይህ ጽሑፍ በNIAMS ስለ ኦስቲዮፖሮሲስና ተጨማሪ የአጥንት ስብራት መከላከል ባቀረባቸው መረጃዎች፣ በWHO የአካል እንቅስቃሴ መመሪያዎችና በCDC የመውደቅ መከላከያ መረጃዎች ላይ የተመሠረተ ነው።