የሕፃናትና የጉርምስና ዕድሜ ለጠንካራና ጤናማ አጥንት እድገት አስፈላጊ የሕይወት ደረጃዎች ናቸው። በእነዚህ ዓመታት አጥንቶች በርዝመት ያድጋሉ፣ ይጠናከራሉ እንዲሁም ሰውነት ለወደፊት ጤናማ ሕይወት የሚያስፈልገውን የአጥንት መጠን ያከማቻል።

ወላጆችና አሳዳጊዎች ለሕፃናት በቂና የተመጣጠነ ምግብ በማቅረብ፣ ለዕድሜያቸው ተስማሚ የአካል እንቅስቃሴ እንዲያደርጉ በማበረታታትና አስፈላጊ በሆነበት ጊዜ የሕክምና ምክር በመጠየቅ ለአጥንት እድገታቸው አስተዋጽኦ ማድረግ ይችላሉ።

ጤናማ እድገት የግድ ውድ ምግቦችን ወይም ልዩ ተጨማሪ የንጥረ ምግብ ምርቶችን አይፈልግም። ወጥ የሆኑ ጤናማ ልማዶች፣ ተገቢ እንክብካቤና ድጋፍ የሚሰጥ አካባቢ አስፈላጊ ናቸው።

ዋና ዋና መረጃዎች

  • የልጅነትና የጉርምስና ዕድሜ ለአጥንት እድገት አስፈላጊ የሕይወት ደረጃዎች ናቸው።
  • ሕፃናት ለመደበኛ እድገታቸው በቂ ምግብና የተለያዩ ንጥረ ምግቦች ያስፈልጓቸዋል።
  • ካልሲየም፣ ቫይታሚን ዲና ፕሮቲን ለአጥንት ጤና አስፈላጊ ናቸው።
  • ሩጫ፣ ዝላይ፣ ጨዋታና ሌሎች ለዕድሜ ተስማሚ እንቅስቃሴዎች አጥንቶች እንዲጠናከሩ ይረዳሉ።
  • ከመጠን በላይ የአካል እንቅስቃሴ፣ በቂ ምግብ አለመመገብና ረዘም ላለ ጊዜ የሚቀጥል የምግብ እጥረት የአጥንትን ጤና ሊጎዱ ይችላሉ።
  • ተደጋጋሚ የአጥንት ስብራት፣ ያልተለመደ የእግር መጣመም ወይም ቀስ በቀስ የሚታይ የአጥንት ቅርጽ ለውጥ የሕክምና ግምገማ ሊያስፈልጋቸው ይችላሉ።

የሕፃናት አጥንቶች እንዴት ያድጋሉ?

በልጅነት ዘመን አጥንቶች በርዝመት ያድጋሉ፣ ጥንካሬያቸውም ይጨምራል። ልጁ በጉርምስና ዕድሜ ውስጥ በሚያልፍበት ጊዜም ይህ የእድገት ሂደት ይቀጥላል።

በዚህ ወቅት ሰውነት የአጥንት ሕብረ ሕዋሳትን ከሚያፈርሰው በላይ አዳዲስ የአጥንት ሕብረ ሕዋሳትን ይገነባል።

በልጅነትና በወጣትነት የሚከማቸው የአጥንት መጠን በቀጣይ የሕይወት ዘመን ለአጥንት ጤና አስፈላጊ መሠረት ይሆናል።

የዘር ውርስ በአጥንት እድገት ላይ ተጽዕኖ ያሳድራል። ሆኖም አመጋገብ፣ የአካል እንቅስቃሴ፣ የሆርሞን ጤናና አንዳንድ የሕክምና ችግሮችም አስፈላጊ ሚና አላቸው።

ለሕፃናት በቂና የተመጣጠነ ምግብ ያቅርቡ

በእድገት ላይ ያሉ ሕፃናት በቂ ጉልበትና የተለያዩ ንጥረ ምግቦች ያስፈልጓቸዋል።

ካልሲየም ለአጥንትና ለጥርስ እድገት አስፈላጊ ሲሆን፣ ቫይታሚን ዲ ሰውነት ካልሲየምን እንዲወስድ ይረዳል። ፕሮቲንም ለመደበኛ እድገትና ለሰውነት ሕብረ ሕዋሳት ግንባታ አስፈላጊ ነው።

እንደ ቤተሰቡ የኑሮ ሁኔታና የምግብ አቅርቦት፣ ለሕፃናት የሚሰጡ ምግቦች የሚከተሉትን ሊያካትቱ ይችላሉ።

  • ወተት፣ እርጎና ሌሎች ተገቢ የወተት ተዋጽኦዎች።
  • ባቄላ፣ ምስር፣ ሽምብራና ሌሎች ጥራጥሬዎች።
  • በአካባቢው ከተገኙ እንቁላል፣ ዓሣ ወይም ሥጋ።
  • እህሎችና ሌሎች የጉልበት ምንጭ የሆኑ ምግቦች።
  • አትክልቶችና ፍራፍሬዎች።
  • ለልጁ ዕድሜና ፍላጎት ተስማሚ የሆኑ ሌሎች ንጥረ ምግብ ያላቸው ምግቦች።

ለኢትዮጵያውያን ቤተሰቦች የተለመዱ እንደ እንጀራ፣ ሽሮ፣ ምስር፣ ጎመን፣ እንቁላልና ተገቢ የወተት ተዋጽኦዎች ያሉ ምግቦች የተመጣጠነ አመጋገብ አካል ሊሆኑ ይችላሉ።

ምግቦች ለልጁ ዕድሜ በሚስማማ መንገድ መዘጋጀት አለባቸው። የጨቅላ ሕፃናት የአመጋገብ ፍላጎት ከትልልቅ ሕፃናትና ከታዳጊዎች ፍላጎት ይለያያል።

ጡት ማጥባትንና ተጨማሪ ምግቦችን የሚመለከቱ የጨቅላ ሕፃናት የአመጋገብ መመሪያዎች እንደ ዕድሜያቸው መከተል አለባቸው። ለትልልቅ ሕፃናት የተዘጋጁ የአመጋገብ ምክሮች ያለ ማስተካከያ ለጨቅላ ሕፃናት መተግበር የለባቸውም።

ሕፃናት በንቃት እንዲጫወቱና እንዲንቀሳቀሱ ያበረታቱ

የአካል እንቅስቃሴ ለአጥንት እድገትና ለጡንቻ ጥንካሬ አስፈላጊ ነው።

እንደ ዕድሜያቸውና እንደ የአካል አቅማቸው፣ ሕፃናት ከሚከተሉት እንቅስቃሴዎች ጥቅም ሊያገኙ ይችላሉ።

  • ሩጫና ንቁ የሆኑ ጨዋታዎች።
  • ዝላይና ገመድ ዝላይ።
  • ዳንስ።
  • እግር ኳስና ሌሎች ተስማሚ ስፖርቶች።
  • የእግር ጉዞና የውጭ ጨዋታዎች።

የዓለም የጤና ድርጅት (WHO) ከ5 እስከ 17 ዓመት ዕድሜ ያሉ ሕፃናትና ታዳጊዎች በሳምንቱ ውስጥ በየቀኑ በአማካይ ቢያንስ ለ60 ደቂቃዎች መካከለኛ እስከ ከፍተኛ ጥንካሬ ያለው የአካል እንቅስቃሴ እንዲያደርጉ ይመክራል።

ጡንቻዎችንና አጥንቶችን የሚያጠናክሩ እንቅስቃሴዎችም ቢያንስ በሳምንት ሦስት ቀናት መካተት አለባቸው።

ከዚህ ዕድሜ በታች ለሆኑ ሕፃናት የተለዩ የእንቅስቃሴ መመሪያዎች አሉ። አካል ጉዳት ወይም የጤና ችግር ያለባቸው ሕፃናትም እንደ ሁኔታቸው የተስማሙ እንቅስቃሴዎች ሊያስፈልጓቸው ይችላሉ።

ሕፃናትን ከአቅማቸው በላይ እንቅስቃሴ እንዲያደርጉ ወይም ከመጠን በላይ እንዲሠለጥኑ ግፊት ሳያደርጉ፣ በደስታ እንዲጫወቱና እንዲንቀሳቀሱ ያበረታቱ።

የአካል እንቅስቃሴን፣ አመጋገብንና እረፍትን ማመጣጠን

ሕፃናት ለእድገታቸውና ለአካል እንቅስቃሴ በቂ ምግብ ያስፈልጋቸዋል።

በቂ ምግብ ሳይመገቡ ከመጠን በላይ የአካል እንቅስቃሴ ማድረግ መደበኛ እድገታቸውን ሊጎዳ ይችላል፤ ይህም በተለይ በጉርምስና ዕድሜ አስፈላጊ ጉዳይ ነው።

መደበኛ የምግብ ሰዓት፣ ለዕድሜያቸው ተስማሚ የአካል እንቅስቃሴና በቂ እንቅልፍ እንዲኖራቸው ያድርጉ።

ያለ ባለሙያ ምክር ሕፃናትን አላስፈላጊ የምግብ ገደቦች እንዲከተሉ ወይም በጣም ጥብቅ የእንቅስቃሴ መርሐ ግብሮች እንዲያደርጉ አያበረታቱ።

የቫይታሚን ዲ እጥረትንና ሪኬትስን ማወቅ

ቫይታሚን ዲ ለመደበኛ የአጥንት እድገት አስፈላጊ ነው።

ከፍተኛ የቫይታሚን ዲ እጥረት ወይም የአጥንት ማዕድን አከማቸትን የሚያውኩ ሌሎች ችግሮች ለሪኬትስ ሊዳርጉ ይችላሉ። ሪኬትስ አጥንቶች እንዲለሰልሱ የሚያደርግና የአጥንት ቅርጽ መዛባትን ወይም ሌሎች የአጥንት ችግሮችን ሊያስከትል የሚችል በሽታ ነው።

የሚያሳስቡ ምልክቶች የእድገት መዘግየት፣ የአጥንት ሕመም፣ የጡንቻ ድክመትና ቀስ በቀስ የሚታይ የእግር መጣመም ሊሆኑ ይችላሉ።

እነዚህ ምልክቶች ሌሎች ምክንያቶችም ሊኖሯቸው ስለሚችሉ፣ ወላጆች በቤት ውስጥ ራሳቸው በሽታውን ለመለየት ወይም ለማከም ከመሞከር ይልቅ የጤና ባለሙያ ማማከር አለባቸው።

ከፍተኛ መጠን ያለው የቫይታሚን ዲ ተጨማሪ ምርት ያለ ተገቢ የሕክምና ምክር ለሕፃናት መሰጠት የለበትም።

ተደጋጋሚ ወይም ያልተለመደ የአጥንት ስብራት ሲከሰት ትኩረት ይስጡ

ንቁ የሆኑ ሕፃናት አልፎ አልፎ ሊጎዱ ይችላሉ። ሆኖም ተደጋጋሚ የአጥንት ስብራት፣ በቀላል ጉዳት ምክንያት የሚከሰት ስብራት ወይም ከሌሎች የጤና ችግሮች ጋር አብሮ የሚታይ ስብራት ተጨማሪ የሕክምና ግምገማ ሊያስፈልገው ይችላል።

አንዳንድ ሥር የሰደዱ በሽታዎችና መድኃኒቶች በልጅነት ዘመን በአጥንት ጤና ላይ ተጽዕኖ ሊያሳድሩ ይችላሉ።

ሕፃኑ ተጨማሪ ምርመራ ያስፈልገው እንደሆነ የጤና ባለሙያ በመገምገም ሊወስን ይችላል።

ለሕፃናት ጤናማ እድገት ምቹ የሆነ አካባቢ ይፍጠሩ

ወላጆችና አሳዳጊዎች የሚከተሉትን በማድረግ ሕፃናት ጤናማ ልማዶችን እንዲያዳብሩ ማገዝ ይችላሉ።

  • የተለያዩና ንጥረ ምግብ ያላቸውን ምግቦች ማቅረብ።
  • ለዕድሜያቸው ተስማሚ ለሆኑ ጨዋታዎች ጊዜ መመደብ።
  • በትምህርት ቤት ወይም በማኅበረሰብ ውስጥ በሚካሄዱ ተስማሚ እንቅስቃሴዎች እንዲሳተፉ ማበረታታት።
  • ለእንቅስቃሴና ለጨዋታ አስተማማኝ ቦታ ማዘጋጀት።
  • ስለ እድገታቸው ወይም ስለ አጥንት ጤናቸው ስጋት ሲኖር የሕክምና ምክር መጠየቅ።

ጤናማ አመጋገብና የአካል እንቅስቃሴ የቤተሰቡ መደበኛ የዕለት ተዕለት ኑሮ አካል ሲሆኑ ሕፃናት እነዚህን ልማዶች በቀላሉ ሊያዳብሩ ይችላሉ።

በተደጋጋሚ የሚነሱ ጥያቄዎች

1. ሁሉም ሕፃናት ተጨማሪ ካልሲየም ወይም ቫይታሚን ዲ መውሰድ አለባቸው?

አይደለም። ተጨማሪ ንጥረ ምግቦች የሚያስፈልጉበት ሁኔታ እንደ ዕድሜ፣ አመጋገብ፣ ጤናና ሌሎች ግለሰባዊ ሁኔታዎች ይለያያል። ተጨማሪ ንጥረ ምግቦች አስፈላጊ መሆናቸውን የጤና ባለሙያ በመገምገም ምክር ሊሰጥ ይችላል።

2. ወተት የማይጠጡ ሕፃናት ጤናማ አጥንት ሊኖራቸው ይችላል?

አዎን። ሆኖም ከሌሎች ተስማሚ የምግብ ምንጮች በቂ ካልሲየምና ሌሎች አስፈላጊ ንጥረ ምግቦችን ማግኘታቸው መረጋገጥ አለበት።

3. የእግር መጣመም ሁልጊዜ በቫይታሚን ዲ እጥረት ይከሰታል?

አይደለም። በልጅነት መጀመሪያ ላይ የተወሰነ የእግር ቅርጽ ልዩነት መታየት መደበኛ ሊሆን ይችላል። ሆኖም መጣመሙ ረዘም ላለ ጊዜ ከቀጠለ ወይም እየጨመረ ከሄደ፣ የተለያዩ ምክንያቶች ሊኖሩት ስለሚችሉ ተገቢ የሕክምና ግምገማ ያስፈልጋል።

ተዛማጅ የBOSAD የጤና መረጃዎች

  • ለአጥንት ጤና ተስማሚ አመጋገብ
  • በኢትዮጵያ ለአጥንት ጤና የሚጠቅሙ ምግቦችን መምረጥ
  • ለጤናማ አጥንት የአካል እንቅስቃሴ
  • የአጥንትዎን ጤና እንዴት መጠበቅ ይችላሉ?

ለይዘት ግምገማ የተጠቀሱ ምንጮች፦ NIAMS, Kids and Their Bones; WHO, Guidelines on Physical Activity and Sedentary Behaviour; and Ethiopia: Food-Based Dietary Guidelines (2022), with age-specific application.

የመረጃው ሳይንሳዊ መሠረት፦ ይህ ጽሑፍ በNIAMS የሕፃናት የአጥንት እድገት መረጃዎችና በWHO ለሕፃናትና ለታዳጊዎች ባወጣቸው የአካል እንቅስቃሴ መመሪያዎች ላይ የተመሠረተ ነው። የኢትዮጵያ ብሔራዊ የአመጋገብ መመሪያዎች ከጨቅላ ሕፃናት ይልቅ ለትልልቅ ሕፃናት አመጋገብ የበለጠ ተግባራዊ ናቸው። የጨቅላና የትንንሽ ሕፃናት አመጋገብ የተለየ የዕድሜ መመሪያ ይፈልጋል።

ምንጮችና ተጨማሪ ንባብ